«منسوجات پزشکی»



 

1-1  مقدمه

امروزه با پیشرفت علم و ظهور فناوری­‌های نوین،منسوجات با دارا بودن خواصی چون سبکی، انعطاف­‌پذیری و استحکام بالا علاوه برکاربردهای رایج به عنوان پوشاک، در صنایع مختلفی همچون پزشکی، کشاورزی، صنایع هوایی، دریایی و غیره مورد استفاده قرار می‌­گیرند. به طور کلی منسوجات دارای محدودۀ وسیعی از کاربردها در مصارف پزشکی هستند. از جملۀ این کاربردها می‌­توان به پانسمان جراحات(گازهای استریل و تنظیف‌­ها)، تولیدات بهداشتی همچون ملحفه و گان[2]،وسایل کمک کننده که جایگزین فعالیت­‌های طبیعی بدن می‌­شوند( مانند کلیه، کبد و ریه مصنوعی) و انواع کاشتنی‌­ها مانند مفاصل مصنوعی، عروق پیوندی و غیره اشاره نمود.شکل1-1 رایج­ ترین کاربردهای پزشکی منسوجات را نشان می‌­دهد. در چند دهۀ اخیر انقلابی در استفاده از منسوجات پزشکی به وقوع پیوسته که در نتیجۀ آن کاربرده الیاف و داربست ­های لیفی در مهندسی بافت بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته­ است.

 

شکل1-1: انواع کاربرد منسوجات پزشکی

 

2-1 تاریخچه

در طول تاریخ آسیب­‌ها، بیماری‌­ها و نقص‌­های مادرزادی همواره جزئی از زندگی بشر را تشکیل داده است. اگر بخش­‌های آسیب دیده قابلیت ترمیم کامل را داشتند، بسیاری از تراژدی‌­ها بوجود نمی‌­آمدند.

تاریخچۀ استفاده از منسوجات در درمان زخم­‌ها به تاریخ تمدن بشری برمی‌­گردد. استفاده از منسوجاتی چون تنظیف و گاز همواره یکی ازروش­‌های زخم‌­بندی به شمار می‌­رفته است. استفاده از مواد یا تجهیزات دیگر به عنوان جایگزین‌­های دائمی یا موقتی نیز با سن تمدن بشریت ارتباط دارد. باید توجه داشت که اکثر پیشرفت­‌های علم پزشکی همانند بسیاری از علوم، در زمان جنگ­‌ها و درگیری‌­ها رویداده است. به گونه‌­ای که استفاده از یک میلۀ فلزی یا چوبی به جای پای از دست رفتۀسربازان و یا استفاده از آتل‌­های چوبی برای درمان شکستگی­‌ها یکی از نمودهای کاربرد تجهیزات درمانی موقت یا دائمی برای جایگزینی و ترمیم بافت آسیب دیده به شمار می­‌رفت.

تا صد سال اخیر استفاده از منسوجات پزشکی تنها محدود به کاربردهای بهبود زخم (پانسمان­‌ها و غیره)، تهیۀ ملحفه­‌ها و لباس‌­های جراحی بود اما با پیشرفت علم پزشکی و اطلاع از ساختار فیزیکی بافت­‌های مختلف بدن،محققان به شباهت ساختار این بافت­‌ها با الیاف نساجی و امکان ایجاد بافت مصنوعی توسط منسوجات پی بردند. از این رو تلاش‌­های فراوانی در تهیه و شبیه­‌سازی بافت‌­های بدن توسط منسوجات صورت پذیرفت.


3-1 تعریف منسوجات پزشکی

منظور از منسوجات پزشکی کلیۀ منسوجات به کار رفته در زمینه­‌های بهداشتی و درمانی در بازار عمومی و نیز اختصاصی پزشکی است.

استفاده از منسوجات در عرصه‌­های پزشکی به دلیل دارابودن خواصی نظیر نرمی، تخلخل، سبکی، انعطاف پذیری، جذب و غیره است. از جمله کاربردهای متداول این منسوجات می‌­توان به گاز و بانداژهای جراحی، نخ بخیه، لباس­‌های جراحی، دستمال­‌های بهداشتی نظافتی، آتل، پروتز، ماسک­‌های تنفسی و... اشاره کرد.

منسوجات پزشکی پیشرفته به دلیل گسترش عمده در زمینه‌هایی مانند ترمیم زخم و رهایش دارو، بانداژها و محصولات تحت فشار ، منسوجات قابل کاشت و همچنین تجهیزات پزشکی و تولید منسوجات هوشمند، به طور قابل توجهی در حال توسعه هستند. جامعۀ امروزی دست‌خوش تغییراتی مانند افزایش جمعیت، تلاش برای افزایش طول عمر افراد، شرایط مختلف و خطرات ناشی از فعالیت و تمدن بشری از جمله حوادث حمل و نقل، مواد شیمیایی، آتش سوزی، سرما، بیماری قرار گرفته است. چنین عواملی تقاضای منسوجات پزشکی را افزایش می­‌دهد .بنابراین چندین کار تحقیقاتی درمورد منسوجات پزشکی و پلیمرها در سراسر جهان در جریان است.

 

4-1 طبقه­‌بندی منسوجات پزشکی

·       مواد مانع(برای کنترل عفونت)

·       بانداژها

·       منسوجات زخم‌­بندی

·       منسوجات بهداشتی محافظتی

·       مواد قابل کاشت (بخیه ، ربات ، مفصل و غیره)

·       دستگاه های حیاتی(مانند قلب، کلیه و غیره)



شکل 1-2: نمونه منسوجات پزشکی غیر قابل پیوند

 

 

شکل 1-3: رگ مصنوعی از جنس پلی اتیلن ترفتالات

 

شکل 1-4 : پیوند آئورت با استفاده از گرفت مصنوعی داکرون

 

 

  5-1 ویژگی مواد مورد استفاده در پزشکی

·       زیست سازگاری

·       مقاومت خوب دربرابر مواد قلیایی ، اسیدها و میکرو ارگانیسم‌­ها

·       خواص مکانیکی مطلوب( استحکام، الاستیسیته و دوام)

·       قابلیت استریل شدن بدون ایجاد تغییر در خواص فیزیکی و شیمیایی

·       خواص جذبی /دفعی

·       نفوذ پذیری هوا

·       سمی نباشد

·       ایجاد حساسیت نکند

 


6-1 الیاف مورد استفاده در منسوجات پزشکی

الیاف طبیعی: پنبه، ابریشم، ویسکوز ریون، کلاژن،آلجینات، کیتین و کیتوسان

الیاف مصنوعی: پلی‌­استر، نایلون، پلی تترا فلوئوراتیلن، پلی‌­پروپیلن و کربن

 

 

الیاف

کاربرد در زمینۀ پزشکی

پنبه

گان و  روپوش های پزشکی، ملحفه، روکش بالش و تخت، جوراب های جراحی،پدهای جاذب،گاز جراحی،بانداژ،لائی، چسب زخم

ویسکوز

کلاه و ماسک پزشکی، دستمال­‌های مخصوص تمیزکاری، پدهای جاذب،گاز جراحی،بانداژ،لائی، چسب زخم

پلی­‌استر

گان، ماسک، پرده­‌های پوشاننده اتاق عمل، پتو، جوراب­‌های جراحی

پلی‌­آمید

جوراب‌­های جراحی، پدهای جاذب

پلی‌­پروپیلن

لباس‌­های محافظ، چسب زخم

پلی‌­اتیلن

کاورهای جراحی، پرده،چسب زخم، ایمپلنت‌های ارتوپدی، مفصل  و غضروف‌های مصنوعی، تاندون های مصنوعی

شیشه

کلاه، ماسک، گچ، چسب زخم

الیاف الاستومریک

جوراب­‌های جراحی، بانداژ

کیتین

پوست مصنوعی، پوشش زخم

آلجینات

پوشش زخم، داربست های پزشکی

کلاژن

پوشش زخم، داربست پزشکی، نخ بخیه، قرنیۀ مصنوعی

 


 7-1 روش­‌های تولید منسوجات پزشکی

·       بافندگی تاری پودی : بانداژهای سادۀ کشسان یا غیرکشسان، پیوندهای عروقی، گاز
پانسمان، لباس های جراحی و غیره

·       بافندگی حلقوی: بانداژ با قابلیت نگهدارندگی بالا، پیوند عروقی و غیره

·       بریدینگ: بخیه‌های جاذب و غیر جاذب، تاندون مصنوعی ، رباط مصنوعی و غیره

·       بی بافت: بانداژ،نوار جراحی، باندهای ارتوپدی، پد جاذب، ماسک‌­های جراحی، کلاه و غیره

در بین این چهار تکنیک، بی­‌بافت­‌ها اکنون بسیار مورد توجه قرار گرفته­‌اند زیرا قابلیت تولید محصولی یکبار مصرف و مقرون به صرفه را دارند و می‌­توانند جایگزین منسوجات پزشکی حلقوی و تاری­‌پودی شوند. هرچندکه ما در این حوزه آشنایی کمتری نسبت به منسوجات بافته شده داریم. اکنون تعداد کمی از کارخانه­‌ها در حوزۀ بی­‌بافت فعالیت می­‌کنند اگر بتوانیم به اندازۀ کافی کارخانۀبی­‌بافت در کشور راه اندازی کنیم پیشرفت چشمگیری در منسوجات پزشکی خواهیم داشت.

 

8-1 نتیجه‌­گیری

اهمیت و تقاضای منسوجات پزشکی به دلیل رابطۀ نزدیک با سلامت و بهداشت افراد بسیارزیاد است این امر منجر به توسعۀ تکنولوژی های جدید و بهبود بازار این منسوجات به منظور کمک به بیماران و تسریع روند بهبودی شده است. برای دستیابی به محصولات کارآمد می­‌بایست تمرکز خود را علاوه بر توسعۀ فناوری های جدید بر قیمت محصولات نیز قراردهیم.

 

مرجع: Textilelearner.com

Textileschool.com       

ترجمه: دپارتمان نساجی آرمان شیمی افروز